Wszystko, co musisz wiedzieć o urlopie okolicznościowym

Ślub, narodziny dziecka lub pogrzeb najbliższych – z okazji tych ważnych życiowych wydarzeń pracownik ma prawo do dodatkowych dni wolnych. Co należy wiedzieć o urlopie okolicznościowym?

Zasady udzielania urlopu okolicznościowego są uregulowane w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.  

Z przepisów wynika, że z okazji narodzin dziecka, a także swojego ślubu pracownik ma prawo do dodatkowych dwóch dni wolnych. Taka sama liczba dni przysługuje mu w przypadku śmierci małżonka lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy.  O jeden dzień wolny może zawnioskować pracownik w razie ślubu swojego dziecka, a także śmierci siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Czasami, ustalając prawo do urlopu okolicznościowego, pracodawcom przychodzi analizować ekstremalne sytuacje:

Przykład nr 1:

Pracownik wziął ślub ze swoją narzeczoną w sobotę. Dwa dni przed ślubem, zmarł ojciec narzeczonej. Jego pogrzeb odbył się we wtorek. Czy, oprócz dwóch dni urlopu okolicznościowego z okazji swojego ślubu, pracownik ma prawo do skorzystania z urlopu okolicznościowego z tytułu pogrzebu ojca swojej żony?

Tak, zgodnie z wykładnią przepisów, urlop okolicznościowy udziela się na okoliczność pogrzebu. Pomimo, iż w dniu śmierci ojciec narzeczonej nie był jeszcze teściem pracownika, z dniu pogrzebu już nim był. 

Urlop okolicznościowy a urlop macierzyński

W praktyce wiele wątpliwości budzi pytanie czy matka dziecka ma również prawo do urlopu okolicznościowego z tytułu narodzin dziecka.

 Warto przypomnieć, że tuż po urodzeniu dziecka, matka dziecka od razu rozpoczyna urlop macierzyński (dzień porodu to pierwszy dzień urlopu macierzyńskiego). Wobec tego, czy ma ona prawo do skorzystania z urlopu okolicznościowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego (lub rodzicielskiego)? Chociaż przepisy rozporządzenia dotyczącego udzielania urlopu okolicznościowego z tytułu narodzin dziecka, określając grupę adresatów, mogących skorzystać z tego uprawnienia, posługują się ogólnym terminem „pracownik”, należy stwierdzić, że prawo to przysługuje tylko ojcom dziecka. Matka dziecka w tym czasie przebywa na urlopie macierzyńskim. 

Przypomnijmy, że w pracodawca ma obowiązek udzielić matce dziecka przynajmniej 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. Świeżo upieczona mama nie ma możliwości zrzeczenia się tego prawa.

Urlop okolicznościowy a rozwód

Zwolnienie okolicznościowe płatne w wymiarze jednego dnia przysługuje również w przypadku śmierci byłego teścia lub teściowej. Rozwód nie ma tutaj znaczenia, ponieważ w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powinowactwo między małżonkiem, a krewnymi drugiego małżonka utrzymuje się nawet w przypadku orzeczenia rozwodu.

Co ciekawe, przepisy prawa nie przewidują możliwości skorzystania z urlopu okolicznościowego w przypadku śmierci byłego małżonka. Jest to możliwe, jedynie, kiedy były małżonek był na trzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Do kiedy najpóźniej?

Ustawodawca nie określił w żadnym akcie prawnym terminu do kiedy taki urlop należy wykorzystać. Kodeks pracy określa jedynie, że cel urlopu powinien bezpośrednio wynikać z określonego zdarzenia w życiu prywatnym pracownika. Niekiedy zatrudniony wnioskuje o taki urlop dopiero po jakimś czasie. Czy ma do tego prawo?

Przykład nr 2:

W związku z narodzinami dziecka, pracownik zwrócił się do swojego pracodawcy z wnioskiem o urlop okolicznościowy, zamiast kilka dni po tym zdarzeniu, dopiero cztery miesiące po narodzinach.  Czy pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek?

Jeśli pracownik udowodni, że mimo upływu czasu (cztery miesiące) wciąż istnieje okoliczność bezpośrednio związana z narodzinami dziecka, która wymaga od pracownika skorzystania z dodatkowego dnia wolnego, pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika. Może to być np. konieczność załatwienia spraw urzędowych związanych z rejestracją dziecka w urzędzie stanu.

Zdarza się, że pracownik nie jest w stanie wykazać celowości zwolnienia okolicznościowego. Jednak  i tak zwraca się do pracodawcy z wnioskiem o jego udzielenie, ponieważ uważa, że sam fakt wystąpienia określonego zdarzenia w jego życiu prywatnym, uprawnia go do skorzystania z dodatkowych dni wolnych.

Przykład 3:

Podczas przebywania na urlopie wypoczynkowym, pracownikowi zmarła matka. Pogrzeb również odbył się podczas jego urlopu wypoczynkowego. Dwa miesiące po śmierci matki, pracownik zawnioskował o urlop okolicznościowy z tej okazji. Uważał, że ciągle ma do niego prawo. Czy pracodawca może odmówić uwzględnienia jego wniosku?

Tak, pracodawca ma prawo odmówić udzielenia pracownikowi urlopu okolicznościowego z okazji śmierci matki, ponieważ w tym czasie przebywał on na urlopie wypoczynkowym i dodatkowe dni wolnego nie były mu potrzebne. W przypadku gdy pracodawca odmówi udzielenia urlopu okolicznościowego, pracownik może zwrócić się z tą kwestią do sądu pracy, który ostatecznie rozwiąże spór na korzyść jednej ze stron.

Dokumentowanie prawa do urlopu okolicznościowego

Podstawą do udzielenia urlopu okolicznościowego jest wniosek pracownika. Pracodawca ma obowiązek go uwzględnić. Pracownik składając wniosek bierze na siebie odpowiedzialność karną za składanie oświadczeń niezgodnych z prawdą (gdyby np. okazało się, że nie ma prawa do skorzystania z urlopu okolicznościowego). Pracodawca może zażądać wglądu do dodatkowych dokumentów potwierdzających prawo do skorzystania z takiego urlopu, np. aktu ślubu, aktu zgonu. Nie może ich jednak dołączać do akt pracowniczych, ponieważ nie ma prawa do przetwarzania danych osobowych osób trzecich (czyli np. współmałżonka pracownika, którego dane osobowe są wpisane do aktu małżeństwa).

Czy matka dziecka ma prawo do urlopu okolicznościowego z okazji narodzin dziecka? Odpowiedź znajdziecie w najnowszym wpisie!

Podziel się wpisem!

Share on facebook
Opublikuj na Facebook
Share on twitter
Opublikuj na Twitter
Share on linkedin
Opublikuj na LinkedIn
Share on pinterest
Opublikuj na Pinterest